Help! Circuspunt heeft de bescherming van cultureel erfgoed uit de missieomschrijving gehaald! Zo klonk het vanmorgen via de telefoon.
Sinds de oprichting van Circuspunt heeft ze zichzelf als beschermer van het cultureel erfgoed geprofileerd en daarom zijn we er toch eens in gedoken. Circuspunt lijkt op hun beleidspagina van 6 kerntaken naar 3 clusters te zijn gegaan. Maar de voorzitter is volgens zijn taakomschrijving op hun website nog altijd de verantwoordelijke. Dat betekent niet dat Circuspunt er geen aandacht meer aan besteedt, maar dat het cultureel erfgoed vooral visueel naar de achtergrond verdwijnt. De verwarring is dan ook groot onder een aantal mensen en de zorgen zijn niet geheel onterecht. Circuspunt besteedt een deel van zijn taken uit aan instituten zoals AllardPierson en KIEN en dat mag ook. Het nadeel van het minder zichtbaar maken van deze kerntaak is dat het ook minder aandacht krijgt.
Tegelijkertijd zorgt het minder zichtbaar zijn ervoor dat er mensen in de knel kunnen komen. Vaak zijn het de mensen die in het circus geboren zijn die niet aangesloten zijn bij Circuspunt omdat ze zich daar niet gehoord en zich er ook niet vertegenwoordigd voelen. Het erfgoed gaat immers verder dan alleen mooie posters, een antieke olifantenhaak die je prima in een museum onder kunt brengen. Het gaat over taalgebruik, rituelen en symboliek, maar net zo goed over de kennis die generaties lang is opgedaan. Over de verhalen van mensen die er niet meer zijn, mensen die er geboren zijn en de verhalen van mensen die toevallig in het circus verzeild raken.
“When they depart, they shake hands and embrace like old friends, even if they have only just met, and as they go their separate ways they feel less alone than they had before. -Erin Morgenstern author of The Night Circus”
When they depart, they shake hands and embrace like old friends, even if they have only just met, and as they go their separate ways they feel less alone than they had before.
Oftewel, erkenning als UNESCO-immaterieel erfgoed omvat de hedendaagse gebruiken, kennis en praktijken die mensen uit het verleden hebben overgenomen. Het beschermen van deze aspecten draagt bij aan hun voortbestaan door te zorgen voor levensvatbaarheid, voortdurende hercreatie en overdracht. Erkenning in diverse nationale UNESCO-registers bakent categorieën af en brengt ze samen, bevestigt de diversiteit ervan en draagt bij aan de vorming van een zich ontwikkelende identiteit als kunstvorm.
Het knelpunt is dat zowel het hedendaagse circus als het traditionele circus veel gelijkenis hebben, maar tegelijkertijd een volledig andere levenswijze en visie op hun leven hebben. Deze kloof blijkt in de praktijk voor Circuspunt maar moeilijk te overbruggen, Eigenlijk is het beheer van het cultureel erfgoed een aparte tak van sport die verder gaat dan het “vakbonds” -gevoel van Circuspunt.
Het voortbouwen op het verleden en het beschermen van cultureel erfgoed kan alleen als het samenspel tussen verleden en de toekomst in balans is. Nu is het de tijd om verhalen te verzamelen, lessen te trekken uit het verleden en de instabiele touwbrug nu eens te verbouwen tot een solide brug.
Dus mijn conclusie is dan ook: Circuspunt is nog steeds bezig met erfgoedbeheer, maar ze laten hier kansen liggen.
Over de auteur
Frank van den Heuvel is sinds 2016 de drijvende kracht achter Sabioleon en zet zich hartstochtelijk in voor het behoud en de ontsluiting van de Nederlandse circuscultuur. Als maker en schrijver slaat hij de brug tussen de rijke historie van het klassieke circus — dat sinds 2013 is erkend als immaterieel erfgoed — en de hedendaagse beeldcultuur. Hij pleit voor een gezonde sector waarin vernieuwing nooit ten koste gaat van het fundament.