Het circus is een wereld van vertrouwen. In de piste moet je erop kunnen rekenen dat je vanger er staat als je springt. Maar wat als de organisatie die de hele sector moet ondersteunen – Circuspunt – dat vertrouwen beschaamt?
Circuspunt heeft een prachtige missie: de circuskunsten in de breedste vorm promoten en de maatschappelijke betekenis ervan vergroten. Terwijl ‘contemporary’ circus alle aandacht krijgt, verstoffen de rijke verhalen van ons erfgoed – van het circus als onderduikadres in de oorlog tot de nostalgie van vele generaties – in de coulissen. Deze taken die bij de koepel horen, worden nu vooral door partijen als het Allard Pierson en het Kenniscentrum Immaterieel Erfgoed Nederland (KIEN) opgepakt. De circuscultuur is in 2013 bijgeschreven in de Nationale Inventaris Immaterieel Cultureel Erfgoed en verdient dan ook de aandacht. Om verder te bouwen aan de toekomst is het belangrijk om te erkennen, te onderzoeken en uit te dragen waar we vandaan komen.
Fair Practice: Alleen als het uitkomt?
Een koepelorganisatie heeft een cruciale verantwoordelijkheid: zij is de bewaker van de normen, waarden en het promoten van de sector. Wanneer diezelfde koepel de Fair Practice Code wel onderschrijft voor de bühne, maar intern negeert, ontstaat er een gevaarlijk precedent. Wanneer een koepelorganisatie die de Fair Practice Code promoot, deze zelf niet toepast op haar ‘vrienden’ (de stakeholders), handelt zij in strijd met de pas-toe-of-leg-uit-verplichting van de Governance Code Cultuur.
Governance gaat over meer dan alleen cijfers; het gaat over transparantie, het nakomen van afspraken en respect voor het intellectueel eigendom van degenen die de sector rijk maken. Als de koepel zelf auteursrechten schendt en gemaakte afspraken over credits eenzijdig herziet, verliest zij haar morele autoriteit om de sector te vertegenwoordigen.
Sociale onveiligheid en de muur van stilte
De kloof tussen woord en daad
Slecht bestuur
Sabioleon heeft in september al aangegeven vragen van de pers te ontvangen over waarom Circuspunt niet bereikbaar was voor vragen over een vermeende misbruikzaak. Keer op keer blijkt het bestuur niet goed te bereiken voor een aantal leden of journalisten met vragen.
.
Ondergetekende is na het aankaarten van deze problemen gevraagd door de voorzitter om de mailwisseling over deze problemen -met de voorzitter- niet een-op-een te publiceren, maar om juist na te denken of hij wil toetreden tot het bestuur. Op relevante vragen over verwachtingen is nooit een antwoord gekomen. Wat er wél volgde na bijna 2 maanden, was de mededeling dat de voorzitter erg druk was met de aanscherping van het operationele functioneren van Circusstad Festival.
Het is natuurlijk bewonderenswaardig dat iemand zich zo inzet voor de industrie, maar dat zou niet ten koste moeten gaan van Circuspunt. Daarmee staat deze nevenfunctie het goede bestuur van Circuspunt in de weg. – men zou zelfs de indruk van belangenverstrengeling kunnen krijgen.- Het circus mag dan een wereld van illusie zijn, de bedrijfsvoering erachter moet glashelder zijn.
Conclusie: Tijd voor herstel
Een sterke circussector heeft behoefte aan een koepel met een stevig fundament. Circuspunt hoort te verbinden en te mediëren, zeker op gevoelige dossiers zoals uitingen in marketing en media, dierenwelzijn of standplaatsen. Dat begint bij het naleven van de Governance Code Cultuur en de Fair Practice Code:
- Transparantie en dialoog: De code stelt dat de organisatie in dialoog moet zijn met haar leden (de ‘vrienden’). Het eenzijdig aanpassen van beleid of het hullen in stilte bij kritische vragen is strijdig met de vereiste transparantie.
- Integriteit: De Fair Practice Code (dat onderdeel is van de bredere governanceafspraken) is expliciet over bronvermelding en rechtenafdracht. Het aanpassen van video’s zonder overleg en het verwijderen van logo’s zijn een directe schending van de kernwaarde -schending van het auteursrecht- zoals gebeurde met de video die Sabioleon produceerde met diverse partners, waaronder Circuspunt.
- Governance: Een degelijke, onafhankelijke klachtenprocedure die verder gaat dan een ‘vriendschappelijke en onderhandse’ afhandeling.
- Maatschappelijk belang: De eenzijdige focus op contemporary circus laat het immateriële erfgoed verwaarlozen. Circuspunt realiseert haar maatschappelijke doelstelling juist door actief haar erfgoed te beschermen en uit te dragen en zo waarde te creëren voor de gehele samenleving/sector.
Zonder respect voor de basis stort de tent vroeg of laat in. Het is tijd dat Circuspunt weer de vanger wordt waar de sector op kan bouwen.
Over de auteur
Frank van den Heuvel is sinds 2016 de drijvende kracht achter Sabioleon en zet zich hartstochtelijk in voor het behoud en de ontsluiting van de Nederlandse circuscultuur. Als maker en schrijver slaat hij de brug tussen de rijke historie van het klassieke circus — dat sinds 2013 is erkend als immaterieel erfgoed — en de hedendaagse beeldcultuur. Hij pleit voor een gezonde sector waarin vernieuwing nooit ten koste gaat van het fundament.